آرشیو
انتخاب نشریه


انسان دست‌پرورده رسانه‌ها

 سيد مهدي سيدي
انسان بر اساس ادراکش عمل مي‌کند، نه بر اساس واقعيت. يعني مردمان بيش از آنکه به واقعيت‌ها تن دهند، تصويرها را مي‌انگارند. اينجاست که نقش رسانه در عالم جديد، ممتاز و مؤثر مي‌شود. اين رسانه است که بين واقعيت‌ها و اذهان مردم فاصله مي‌اندازد و با قاب‌بندي غرض‌ورزانه پديده‌ها، تصويرهاي خودساخته از واقعيت را به مردم گزارش مي‌دهد. نظير آنچه که در فاصله گذاري بين «واقعيت ايران» و «تصوير مردمان غربي از ايران» پديدار آمده است؛ يا نظير تصور مخاطب از گروه تکفيري داعش و انگاره‌هايي که از قدرت هيولايي او در ذهن‌ها نقش بسته است. رسانه، کارگردان تصوير ساز عالم ارتباطات است و اذهان مردم، مشتري‌هاي ثابت و دربند بنگاه‌هاي رسانه‌اي هستند.
اما در سطح ديگر، تصويرهاي ذهني، انباره‌هاي علمي ذهن انسان را پر مي‌سازد و عملاً مجموعه عملي رفتارهاي او را رقم مي زند و مي دانيم مردم چيزهايي را مرتکب مي‌شوند که پيش از آن، در سطح «علم و باور» نسبت به آن شناخت پيدا کرده‌اند. گرچه نقش «جهان»، «جامعه» و «فطرت» به عنوان زيربناي کنش‌هاي انساني، کتمان ناشدني است و حتماً سهمي به سزا در عادت‌ها و رفتارهاي تک تک ما دارد اما به هرتقدير کنش‌هاي انسان محصول «علم» است و درست در نقطه مقابل، يک فلش برگشت وجود دارد: «عمل» آدمي نيز تبديل به «علم» او مي‌شود. سن و سال که بالا مي‌رود، نهاد آدمي با اعمال او سرشار مي‌شود، اما نه در فرم و قالب «عمل» که در شکل و شيوه «علم». عملگري و کسب تجربه، نظام معرفتي انسان را تغيير مي‌دهد و اين چرخه مدام ادامه مي‌يابد. «عمل» تبديل به «علم» شده و در ادامه «علم»، «عمل» را متولد مي‌کند.
ممکن است پرسيده شود اساساً چگونه مي‌شود که عمل‌هاي آدم، در وجود و نفس او در قالب علم ذخيره مي‌شود؟
قرآن مي‌فرمايد: «و الَّذين جاهَدوا فينا لَنَهدينَّهُم سُبُلَنا» (عنکبوت – 16) (آنان که در مسير ما جهاد مي‌کنند به راه‌هاي هدايت راهنمايي مي‌شوند). «جهاد» از جنس عمل است و «هدايت» از تبار علم و باور. طبيعتاً علم نتيجه طبيعي عمل نيست اما اين عبارت قرآني مي‌فهماند که مجاهدان في سبيل الله به سطح بالاتري از معرفت دست پيدا مي‌کنند. يعني آنکه علم و معرفت صرفاً نتيجه مدرسه و تحصيل و کتاب نيست. خيلي وقت‌ها عملگري مي‌تواند با نهاد آدمي کاري کند که صدها دانشگاه و کرسي تدريس براي آن کارايي ندارند.
البته نبايستي اين جنس از علم را با اندوخته اطلاعات، يعني آن چيزي که در قالب فرمول‌ها و حفظيات مطرح است، اشتباه گرفت.
آيه ديگري نيز در قرآن مي‌تواند عهده‌دار همين ادعا باشد: «ثُمَّ کانَ عاقِبَه الَّذينَ أَساؤُا السُّواي أَن کذَّبوا بِآياتِ اللَّه» (روم – 10) «سرانجام کساني که اعمال بد مرتکب شدند به جايي رسيد که آيات خدا را تکذيب کردند و آن را به مسخره گرفتند.» اينجا نيز همين تبديل و تحول حاکم است. کساني که اعمال بد مرتکب مي‌شوند (يعني از جنس عمل) به سمت تکذيب آيات خدا مي‌شتابند (يعني از جنس باور و معرفت)
حال به‌واسطه اين استدلال، يک پيام مهم براي اهالي رسانه، استخراج مي‌شود. آدمي محصول علم است. علمي که مي‌تواند برون داد رفتارها و کنش‌هاي او باشد و همين علم شاکله انسان را دچار تغيير و تبدل مي‌کند؛ و انسان با شاکله جديد دست به رفتارهاي جديدتر مي‌زند.
رسانه مي‌تواند بين واقعيت و انسان، فاصله انداخته و عملاً آگاهي او را از واقعيت دستخوش تغيير کند. اينچنين است که رسانه بايد خود را مسئول و پاسخگو بداند که مي‌خواهد بر سر شاکله انسان‌ها چه بلايي بياورد. گاهي رسانه، با اصلاح معرفت‌هاي آدمي، او را به قوس بالاتري از انسانيت مي‌رساند و گاهي با انحراف باورهاي او، انسان را به مقام حيوانيت تنزل مي‌دهد.
(برگرفته از گفتارهاي دکتر عطاء الله رفيعي آتاني)

آدرس مطلب http://www.resalat-news.com/newspaper/page/9311/3/39180/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha