آرشیو
انتخاب نشریه


گزارش رسالت از ذخيره 40 درصدي آب سدها؛
آب سدها در وضعيت قرمز

هنوز هم بر باورمان ننشسته است که آب نداريم و بايد براي حفاظت از قطرات باقي مانده آن به فکر چاره اي اساسي و مديريتي کارآمد باشيم بلکه بتوانيم روزهاي بي تنشي براي فرزندانمان بسازيم. ايران آب ندارد و اين حرف و سخني گزاف نيست چرا که سال هاست کارشناسان بنا به مستندات و شواهد کافي همچون پديده خشکي هاي عظيم و ناپديد شدن چشمه ها و فرو رفتن آب هاي زير زميني نسبت به وقوع آن هشدار داده اند اما کو گوش شنوا! 
با اين حال امروز و درست در آستانه نيمه تابستان و اوج گرمايي که هشدارها و تلفات خود را در جاي جاي دنيا داشته است عنوان مي شود که 78 سد بزرگ کشورمان تنها کمتر از 40 درصد آب ذخيره شده دارند و بسياري از سدهاي ذخيره آب کشور هم خالي است و اين بدان معنا است که از بحران عبور کرده و وارد مرحله 
ابر بحران بي آبي شده ايم. 
بنا به نظرات کارشناسان حوزه آب به دليل کاهش 
بي سابقه بارش‌ها در سال گذشته و در پي آن افت روان‌‌آب‌ها و علي رغم آنکه با رشد 12 درصدي بارش‌ها در فصل بهار مواجه بوديم، حجم ذخيره آب سدهاي موجود در 6 حوضه آبريز درياي خزر، خليج فارس، درياچه اروميه، فلات مرکزي، هامون و سرخس به 24.59 ميليارد مترمکعب رسيده که در مقايسه با سال گذشته آب موجود در مخازن سدهاي کشور کاهش 16 درصدي پيدا کرده است.
افت نزولات جوي و کاهش آب پشت سدها
ورودي و خروجي آب از سدها نيز متاثر از افت نزولات جوي با کاهش‌هاي محسوسي مواجه شده‌اند به طوري که ورودي به اين سازه‌هاي آبي 33 درصد و خروجي از آن‌ها نيز نسبت به سال گذشته 28 درصد افت داشته و هم اکنون به طور ميانگين 49 درصد مخازن سدهاي ياد شده داراي منابع آبي است لذا عنوان 
مي َشود از ميان 177 سد بزرگ موجود در اين 6 حوضه آبريز 78 سد بزرگ کشور از جمله سدهاي زاينده‌رود، شهيدرجايي، ساوه و ملاصدرا کمتر از 40 درصد آب ذخيره شده دارند.
هر چند اکنون بخش هاي بسياري از کره زمين با معضل کم آبي و بحران آبي مواجه هستند اما کارشناسان دلائل مختلفي  براي اين پديده در ايران آورده اند که از آن جمله مي توان به مصرف بيش از نرم جهاني آب در ايران اشاره کرد که عنوان مي شود گاهي تا دو برابر نرم مصرف جهاني آب مي رسد. با اين حال برخي از کارشناسان همچون دکتر« اسماعيل کهرم »، استاد دانشگاه علامه و مشاور اسبق ابتکار در دولت يازدهم معتقد است که اشتباهات بسياري که طي سال ها در ساخت سد ها بدون جانمايي و نياز سنجي انجام شده است تبخير آب را تا چندين برابر افزايش داده و موجب شده علي رغم ذخيره آب پشت سدها چون مقدار تبخير نيز به همان نسبت براي آب راکد افزايش يافته است بسياري از ذخايرمان را از دست بدهيم و امروز شاهد ذخيره تنها 40 درصد آب پشت سد ها باشيم.
سدهايي بدون آب!
دکتر کهرم در گفت و گو با «رسالت» مي گويد: «ما قبل از انقلاب 13 سد داشتيم و اکنون بالاي 650 تا سد داريم ولي آبي پشت سدها نداريم چرا که از حول حليم توي ديگ افتاديم! آقاي رفسنجاني گفت ما قهرمان سد سازي دنيا  شده ايم و بايد گفت ما وقتي قهرمان سد سازي شديم که دنيا سد سازي را کنار گذاشت و ايالات متحده سد اورگليت را براي احياي تالاب آن تحزيب کرد.»
وي معتقد است؛ « ما بيش از ظرفيت رودخانه ها و بيش از توان درياچه ها و تالاب هايمان در ايران سد ساختيم خصوصا در خروجي رودخانه ها که به 
تالاب ها و درياچه ها ختم مي شود و بسياري از اين سدها بايد نابود گردد چرا که  ما براي يک اشک چشم آب، سد هايي ساختيم که بزرگترين در عالم هستند و در جاهايي هم آنها را ساختيم که غلط ترين جاي ممکن بوده است چنانچه کافي بود سد سفيد رود را دو کيلومتر بالاتر بسازيم تا رسوب گيريش نصف شود و عمر سد را دو برابر کند ولي اشتباه کرديم .»
در حالي که دلايلي چون توزيع نامتناسب منطقه اي جمعيت، کشاورزي ناکارآمد، سوء مديريت و سرعت بالاي توسعه به عنوان عوامل ايجاد و تشديد کم آبي در ايران عنوان مي شود برخي صاحب‌نظران همچون دکتر کهرم بر ايجاد سدهاي متعدد در کشور انتقاد داشته و ايجاد آن ها بدون پشتوانه کارشناسي مناسب را با وجود اقليم خشک ايران اشتباه قلمداد مي کنند اما برخي ديگر از کارشناسان هم سدسازي را در فلات خشک ايران تنها راه تامين حداقل آب شرب مي دانند. با اين حال برخي ديگر با استناد به  آمارها بيشترين ميزان مصرف آب  و در نتيجه رسيدن به مرحله بحران به  دليل استفاده نادرست در بخش کشاورزي مي دانند چنانچه در کشور ما به علت تکيه بر کشاورزي سنتي و روش هاي غرق آبي، ميزان اتلاف در اين بخش زياد و سهم اتلاف منابع آبي کشور در اين حوزه بسيار قابل تامل است. واقعيت اين است که بر اساس شاخص‌هاي کوتاه‌مدت و بلندمدت پهنه‌هاي وسيعي از کشور با درجات مختلف خشکسالي اعم از خفيف تا بسيار شديد مواجه است و اين حقيقتي است که نمي توان از آن گذر کرد.
تبخير يک چهارم آب ورودي به سدها
با اين حال کهرم در ادامه گفت و گويش با رسالت 
مي گويد: « ما در ساخت سد زياده روي کرديم و امروز دچار مشکل شده ايم چرا که تبخير  آبي که پشت سدها ذخيره مي شود چندين هزار برابر تبخير آبي است که در رودخانه ها تبخير مي شود و نتيجه اين مي شود که 420  ميليارد متر مکعب آب دريافت مي کنيم و از اين مقدار حدود 120 ميليارد متر مکعبش به دست ما مي رسد چرا که  جايي مي بارد که نمي شود از آن استفاده کرد و باز از اين 120 ميليارد 30 ميليارد متر مکعب آب يعني يک چهارم آن در اثر بستن سد از دست ما خارج و تبخير مي شود.»
از دلايل مختلف کم آبي وتشديد آن در سال هاي اخير و نقش سدها و روش هاي غلط کشاورزي در اين بحران که بگذريم بايد ديد اکنون چه بايد کرد؟ آيا بايد بنشينيم و نظاره گر نابودي آخرين قطرات آب و به قول دکتر کهرم يک اشک چشم آب باقي مانده در کشور باشيم؟ به گزارش سازمان فضايي آمريکا، ناسا درباره گرمايش جهاني و خشکسالي در ٣٠‌سال آينده جهان  45 کشور جهان در معرض خشکسالي شديد هستند و ايران هم در رتبه چهارم فهرست هشدار قرار دارد. گزارشي نگران ‌کننده که در بخشي از آن به رودخانه‌هاي دجله و فرات اشاره شده و اين که اين رودخانه‌ها چگونه بر اثر گرمايش زمين از يک سو و مسابقه سدسازي در منطقه از سوي ديگر بعد از رودخانه‌هاي هند، بيش از هر جاي ديگر در حال از دست‌ دادن آب هستند.
کشاورزي غرق آبي متهم رديف اول بحران آب 
لذا امروز بيش از هر زمان ديگري نياز داريم تا با به کار گري 
روش ها مناسب جلوي خشک شدن شديد ايران و مهاجرت هاي گسترده را با نبود آب در برخي مناطق بگيريم. راهکارهاي بسياري براي صيانت از آب هاي باقي مانده وجود دارد که مهمترين آن به بخش کشاورزي مي رسد چرا که اين بخش بزرگترين مصرف کننده آب در کشور است و عنوان مي شود که 92 درصد آب در اين بخش صرف کشت و زرع غرق آبي مي شود لذا اگر ما بتوانيم در بخش کشاورزي حتي 10 درصد از آب مصرفي فعلي را کاهش دهيم قدمي بزرگ براي مديريت و عبور از مشکل کم آبي بر خواهيم داشت.
يکي از کاربردي ترين روش ها براي مديريت مصرف آب در کشاورزي کاهش نياز آبي در انواع کشت هاست. اگر ما بتوانيم در کشتي مثل کشت گندم بدون وارد آمدن استرس و ايجاد تنش در گياه مقدار آب مصرفي در يک سطح مشخص را کاهش دهيم مي توانيم مقدار مشخصي از مصرف آب را نيز کم کنيم. استفاده از روش هاي بهينه آبياري هم نقش بسياري در کاهش آب مصرفي در اين بخش دارد.
 دکتر کهرم  مي گويد: « بايد روش هاي بهينه در 
صرفه جويي آب و مصرف آن جايگزين روش هاي قديمي و پر مصرف شود مانند آبياري باراني و قطره اي و نظر به اينکه حدود 92 درصد از آب کشور در حوزه کشاورزي مصرف مي شود و 4يا 5 درصد صنعتي و تنها 3 درصد به مصرف خانگي و شرب مي رسد بايد در بخش کشاورزي صرفه جويي هاي لازم انجام 
مي شود ما الان داريم به همان روشي در کشاورزي مان آبياري مي کنيم که در قرن هاي پيش مي شد در حالي که اگر سيستم آبياري کشاورزي مان تجديد نظر کنيم، مي توانيم آب بيشتري براي آينده ذخيره کنيم ولي اگر به همين روشي که داريم مي رويم ادامه دهيم به قول آقاي موسي کلانتري 50 ميليون مهاجر خواهيم داشت!»
انتقال آب از راهگشايي تا تشديد تنش هاي اجتماعي
طرح انتقال آب روش ديگري است که طي چند سال اخير توسط کارشناسان و مسئولان به منظور جبران بي آبي برخي نقاط کم بارش ايران مطرح شده و عنوان 
مي شود با شيرين سازي آب خليج فارس  و انتقال آن به برخي مناطق مرکزي و بي آب مي توان جلوي مهاجرت به ديگر نقاط را گرفت با اين حال اين طرح مخالفان و موافقان بسياري دارد.
مهدي بصيري عضو هيئت علمي دانشگاه صنعتي اصفهان با بيان اينکه آب خليج‌ فارس بسيار شور بوده و فاصله و ارتفاع اصفهان از دريا بسيار زياد است، گفته است:« اين موارد باعث مي‌شود انتقال آب از دريا به اصفهان هزينه‌هاي زيادي را به مردم تحميل کند و ادامه 
مي دهد: ارتفاع اصفهان از سطح دريا 1500 متر است در اين شرايط بايد 1500 متر آب را از خليج‌فارس به سمت اصفهان منتقل کنيم با توجه به مصرف انرژي و طول مسير انتقال بسيار گران خواهد بود.»
 هر چند اين طرح هم با مشکلاتي مواجه است و برخي صاحبنظران از تنش هاي اجتماعي در پي اجراي آن و تحميل هزينه هاي سنگين براي انتقال آب خبر مي دهند اما واقعيت مهم اين است که اگر چاره اي اساسي نکنيم بايد منتظر عواقب خطرناک بي آبي در نقاط مختلف کشور باشيم. 

آدرس مطلب http://www.resalat-news.com/newspaper/page/9278/1/31374/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha