آرشیو
انتخاب نشریه


تفاوت اوقات فراغت ليبراليستي با اوقات فراغت اسلامي

اعظم بزارپور
داشتن اوقات فراغت در تابستان جزء جدايي ناپذير زندگي نوجوانان و جوانان که دانش آموزان دوره متوسطه و دانشجويان دانشگاه ها بخش مهم آن را تشکيل 
مي دهد، در جامعه امروز است. اوقات فراغت، مجموعه اي 
از فعاليت هايي است که شخص پس از رهايي از تعهدات و تکاليف اجتماعي، خانوادگي و شغلي با ميل و اشتياق به آن مي پردازد و هدفش استراحت، تفريح و توسعه دانش، به کمال رساندن شخصيت خويش، به ظهور رساندن استعداد ها و خلاقيت ها و بالاخره بسط مشارکت آزادانه در اجتماع است (منادي، 1386). برخي  افراد جامعه به صورت فعالانه تلاش مي کنند به شيوه برنامه ريزي شده و از پيش تعيين شده و به بهترين وجه ممکن اوقات فراغت خود را با ورزش، سينما، تئاتر، گردش داخل شهري و مسافرت برون شهري و حتي کشوري، شرکت در مهماني و مراسم ها و مراکز مذهبي، انجام فعاليت هاي هنري، کوهپيمايي، مطالعه و... سپري کنند. حال برخي  ديگر، اوقات فراغت  بدون برنامه ريزي و به شيوه اتفاقي و راندم، گذر زمان سپري مي کنند. اين افراد هر آنچه  که پيش آيد نه آنچه خود بخواهند، در اوقات فراغت خود انجام مي دهند. بيشتر فعاليت هاي 
آنها در اوقات فراغت شامل در خانه ماندن، تماشاي تلويزيون، قدم زدن، سپري کردن وقت با اعضاي خانواده و بحث و گفتگو با آنها، چت کردن، وقت تلف کردن با تلفن همراه، رانندگي به قصد لذت، بازي کامپيوتري و 
پلي استيشن، آرايش مو و صورت و گشت و گذار بي هدف در خيابان ها و پاساژهاست.
از نظر کارشناسان و متخصصان حوزه آموزش و تربيت، جامعه شناسي، روانشناسي و...اوقات فراغت داراي اهميت بسزايي است و براي آن مزيت هاي بي شماري قائلند. در ادامه به طور خلاصه  به چند مورد از اين 
مزيت هاي مهم  اشاره خواهد شد؛
1- اوقات فراغت، کيفيت زندگي اجتماعي را غني 
مي سازد. از آنجا که کيفيت زندگي با ميزان شادي و نشاط ارتباط مستقيم دارد و از طرفي ديگر اوقات فراغت، فرصتي براي شرکت در فعاليت هايي چون ورزش، مسابقات و رويدادهاي فرهنگي وغيره که همراه با لحظات لذت بخش و شادي آفرين را فراهم مي سازد، مي تواند باعث غني سازي کيفيت زندگي شود. در تأييد اين سخن مي توان در روزهاي گرم تابستان، پارک ها را به عنوان فضاي تفريحي و شاد در اوقات فراغت در نظر گرفت. در اين فضاي اجتماعي کودکان، نوجوانان و جوانان در گروه هاي چند نفري روي نيمکت ها مي نشينند و گفتگو مي کنند يا به بازي هاي گروهي، دوچرخه سواري، فوتبال و واليبال و غيره مشغول هستند. با در نظر داشتن اين ويژگي، مي توان گفت اوقات فراغت باعث غني سازي زندگي اجتماعي مي شود. (هزارجريبي و ارفعي، 1391)
2- اوقات فراغت در رشد ابعاد مختلف فردي از جمله جسماني، اجتماعي، روحي و عقلاني اهميت و تاثير بسزايي دارد. تدارک برنامه هاي تفريحي گوناگون در ايام اوقات فراغت منجر به  کشف ارزش هاي شخصي، استعدادها و تجربه هاي مفيد در کودکان، نوجونان و جوانان مي شود. آنها از طريق اين برنامه ها روابط مثبت و ارزشمندي را در ارتباط با همسالان خود تجربه مي کنند. مثلاً از طريق اردوها به کمک مربيان آموزش ديده مي توان زمينه براي رشد ذهني، جسمي و اجتماعي را فراهم نمود و با انجام تفريحات اجتماعي از جمله برنامه هاي متنوع ورزشي و ساير فعاليت هاي جسماني باعث ارتقاي سلامت بدن  در برابر 
بيماري هاي قلبي عروقي، چاقي مفرط و حتي برخي از انواع سرطان شد. (آبکار، 1388) 
3- اوقات فراغت با تدارک برنامه هاي سازنده و لذت بخش، از استفاده هاي ضد اجتماعي و بزهکارانه از وقت آزاد پيشگيري مي کند. (خواجه نوري، هاشمي نيا، 1389)
4- اوقات فراغت مي تواند از طريق ترغيب و تشويق ساکنان يک محله يا اجتماع براي مشارکت در 
طرح هاي داوطلبانه و برنامه هاي خدماتي و رويدادهايي که براي بهبود و ارتقاي روحيه شهروندي صورت 
مي گيرد، پيوندهاي ميان ساکنان يک محله، منطقه يا شهر را تقويت کند. در واقع اوقات فراغت با تدارک تجارب تفريحي و فرهنگي مشترک بين گروه هاي مختلف نژادي، قومي، مذهبي و نسل هاي مختلف، روابط دوستانه و مودت ميان اين گروه ها را بهبود مي بخشد.
5- اوقات فراغت، زندگي فرهنگي جامعه را غني 
مي سازد. جلوه هاي حيات فرهنگي يک جامعه در هنرهاي زيبا، هنرهاي نمايشي، برنامه هاي فرهنگي مربوط به حفاظت از بناهاي تاريخي، موزه هاي تاريخ طبيعي و موزه هاي مردم شناسي و اين قبيل امور فرهنگي نمود پيدا مي کند. بدون ترديد پرداختن به اين گونه فعاليت هاي فرهنگي در ايام فراغت، حيات فرهنگي جامعه راغني مي سازد.
6- اوقات فراغت به حفظ سلامت اقتصادي و ثبات اجتماعي کمک مي کند. به طوري که امروزه اوقات فراغت همراه با صنعت گردشگري بزرگ ترين و گسترده ترين صنعت جهان محسوب مي شود. (اردکانيان، 1389)
با توجه به اينکه اوقات فراغت مزيت و ارزش بسزايي دارد و همچنين  بخش جدايي ناپذير زندگي نوجوانان، جوانان و کودکان که آينده سازان فرداي ايران هستند، مي باشد، بنابر اين چگونگي گذراندن آن به مطلوب ترين شکل، بخش مهم چگونه زيستن است. پژوهشگران و متخصصان امروزه بر اين باورند که توجه به چگونگي سپري شدن اوقات فراغت افراد، ابزار مناسبي براي درک شيوه زندگي آنهاست. سبک زندگي مجموعه نسبتا منسجم از همه رفتارها و فعاليت هاي يک فرد معين در جريان زندگي روزمره است. (ابراهيمي و همکاران، 1390)
با توجه به اينکه در ميان برخي از افراد جامعه به علت نبود سبک زندگي با ماهيت روشن، اوقات فراغت بر اساس ملغمه اي از فرهنگ ايراني، اسلامي و غربي سپري مي شود يا اوقات فراغت برخي از افراد براساس علايق و ترجيحات  سبک زندگي ليبراليستي که در تعارض با باورها و ارزش هاي سبک زندگي ايراني اسلامي 
مي باشد، اين امر باعث نگراني و انتقادات والدين و مورد توجه کارشناسان علوم اجتماعي و جامعه شناسي شده است. براي رسيدن به درک روشن در ابتدا به مقايسه اوقات فراغت متاثر از سبک زندگي ليبراليستي با اوقات فراغت متاثر از  سبک زندگي اسلامي پرداخته مي شود؛
واژه لاتين «ليبر» به معناي آزادي است و به عنوان يک مکتب بر عقل گرايي تاکيد بسياري دارد و معتقد است عمل انسان بايد معقول باشد. مباني و اصول عملي مکتب ليبراليسم را مي توان در ابعاد زير مورد توجه قرار داد؛
1- بعد جهان بيني: در اين بعد، محوريت به عنوان تنها فرصت زندگي است. بنابراين، اين مکتب توجه به ماديات جهان دارد و اعتقادي به زندگي پس از مرگ ندارد. 2- بعد انسان شناختي: در مکتب ليبراليسم براساس بعد انسان شناختي، منافع فردي، اميال و ارضاي حداکثري آنها در محوريت قرار دارد. بنابراين فرد بر جامعه تقدم دارد. 3- بعد ارزش شناختي: از آنجا که محوريت بعد مادي وجود انسان است، آزادي بيروني او مورد توجه است. به عبارتي آزاد بودن از سلطه ديگران و محوري بودن شخص است. در نتيجه به قلمرو نخست اختيار فرد توجه مي شود. همچنين داشتن تساهل و مداراي حداکثري و محوريت انسان در تعيين بايدها و نبايدهاي اخلاقي از ديگر ويژگي هاي اين بعد مي باشد. 
4- بعد دين شناختي: در اين بعد، عقل بر نقل تقدم دارد و به جدا بودن دين از زندگي معتقد مي باشند.
براساس مباني و اصول عملي موجود در ليبراليسم، ويژگي هاي کلي زير را مي توان براي شاخص اوقات فراغت استنباط کرد:
- در گزينش انواع گذران اوقات فراغت بر لذت مادي تاکيد دارد.
- خواسته فرد در گزينش  نوع گذراندن اوقات فراغت فارغ از آسيب هايي که ممکن است بر جامعه تحميل شود، در محوريت است.
- اوقات فراغت بايد موجب ارضاي حداکثري اميال شود.
- عدم مداخله شخص يا نهاد دين در نوع گذراندن اوقات فراغت و مداراي حداکثري ديگران و نهاد اجتماعي و ديني در مقابل انتخاب هر نوع اوقات فراغتي ازسوي فرد با ديگران.
- تعيين بايدها و نبايدهاي مربوط به نوع گذران اوقات فراغت از جانب فرد و شکل گيري پلوراليسم اخلاقي.
- عدم پذيرش دين به عنوان تعيين کننده 
چارچوب هاي نوع  گذران اوقات فراغت.
با توجه به اصول و مباني مکتب اسلامي مي توان به ويژگي هاي زير اشاره کرد:
1- بعد جهان شناختي: در مکتب اسلامي اعتقاد به وجود زندگي جاويد و پس از مرگ است.
2- بعد انسان شناختي: انسان در اسلام موجود دو بعدي متشکل از روح و جسم است و روح حقيقت انسان محسوب مي شود. بر اساس اين مکتب هم به فرد و هم به اجتماع اصالت داده شده است و بر تاثير و تاثر فرد و اجتماع در شکل گيري هويت انسان تاکيد شده است. در مکتب اسلام بر خلاف مکتب ليبراليسم که فرد و خواسته هاي او بر جامعه مقدم است، اين کمال فرد است که بر جامعه تقدم دارد و انسان به عنوان موجودي است که داراي اميال نوع خواهانه است نه داراي اميال خودخواهانه و شخصي.
3- بعد ارزش شناختي: با توجه به اين که در اين مکتب روح انسان مقدم به جسم اوست، آزادي دروني و تساهل و مداراي نسبي و محوريت بايدها و نبايدهاي فطري بر اساس آموزه هاي ديني از ويژگي هاي اين بعد است.
4- دين شناسي: در مکتب اسلام، دين روش کامل زندگي است و جدا از آن نمي باشد.
بر اساس مباني و اصول عملي موجود در مکتب اسلامي، ويژگي هاي کلي زير را مي توان براي شاخص اوقات فراغت استنباط کرد:
- گزينش اوقات فراغتي که مايه سعادت در دنيا و آخرت شود.
- گزينش اوقات فراغت بايد در چارچوب دين باشد و منجر به ارضاي متعادل اميال شود.
- رعايت حدود آزادي در گزينش اوقات فراغت بر اساس شاخص هاي  ديني و آزادي دروني و داشن مداراي نسبي در اوقات فراغتي که در چار چوب دين انتخاب شده است. همچنين تعيين بايدها و نبايدهاي مربوط به گذراندن نوع اوقات فراغت از جانب فرد و شکل گيري پلوراليسم اخلاقي. (بزرگي و بهشتي، 1394)
بنابر اين بر اساس مطالب فوق، مکتب اسلام و ليبراليسم در ابعاد جهان شناختي، انسان شناختي، ارزش شناختي و دين شناختي، نقاط تقابل فراواني دارند که در سبک زندگي و اوقات فراغت متأثر از آن تاثير متفاوتي دارد. گاه نحوه گذراندن اوقات فراغت نشان از دروني شدن ارزش هاي ليبراليستي دارد، که مستقيما در ارتباط با ترجيحاتي است که مغاير با ارزشها و باورهاي ايراني اسلامي است، از جمله گذران اوقات فراغت با انتخاب شبکه هاي ماهواره اي، سايت هاي مستهجن اينترنتي و... که زنگ خطري براي والدين، مدارس و ديگر نهادهاي جامعه است. در اين ميان نقش سياست گذاري مسئولين در حيطه سبک زندگي و اوقات فراغت متاثر از آن نقش مهم و بسزايي دارد. جوان بودن جمعيت کشور، شناخت نيازهاي مختلف آن ها نظير نياز به تفريح و سرگرمي هاي مفيد ايجاب مي نمايد با برنامه ريزي صحيح و تامين وسايل و تجهيزات لازم جهت استفاده بهينه از اوقات فراغت، جامعه را به سمت موهبت، رضايتمندي و شادابي از زندگي شوق دهند. در غير اين صورت اوقات فراغت به يک بلا و آفت تبديل خواهد شد مانند گذراندن اوقات فراغت با روش هاي مخرب نظير 
گپ و گفت دوستانه با افراد بزهکار در پارک، پرسه زدن در کوچه و خيابان و ديگر آسيب هاي زمان فراغت. بنابر اين آموزش استفاده از اوقات فراغت متناسب با سبک زندگي ايراني اسلامي، از ضروريات است. به عبارت ساده به معني دادن اطلاعات به افراد جامعه تا بتوانند فعاليت هاي فراغتي مناسب انتخاب کنند. (اردکانيان، 1389)
براي عملياتي شدن اين روش مي توان از نهاد آموزش و پرورش کمک گرفت. چرا که اگر در برنامه درسي و آموزشي، استفاده شايسته از اوقات فراغت گنجانده شود، دست کم براي گروه هاي زيادي از جامعه مشکل ناآشنايي با اوقات فراغت و مسائل مربوط به آن حل خواهد شد.
منابع و مآخذ:
- ابراهيمي، قربانعلي، رزاقي، نادر، مسلمي پطرودي، رقيه(1390)
- اوقات فراغت و عوامل اجتماعي موثر بر آن- نشريه جامعه شناسي کاربردي، 22(44)
- اردکانيان، عباس (1389)
- اهميت آموزش اوقات فراغت در ارتقاي سلامت جامعه، - نشريه بهار و تابستان، 21
- آبکار، عليرضا (1388)
- جايگاه فعاليت هاي جسماني در اوقات فراغت دانشجويان، نشريه علوم رفتاري، 1(1)
- جامه بزرگي، مريم، بهشتي، سعيد (1394)
- بررسي برنامه درسي پنهان متاثر از سبک زندگي ليبراليستي در شاخص اوقات فراغت در مدارس متوسطه و تقابل آن با سبک زندگي اسلامي
- نشريه پژوهش در فلسفه تعليم و تربيت، 1(1)
- خواجه نوري، بيژن، هاشمي نيا، فاطمه (1389)
- رابطه اوقات فراغت و بزهکاري نمونه مورد مطالعه دانش آموزان دبيرستاني شهر شيراز، نشريه علوم اجتماعي، 7(1)
- هزارجريبي، جعفر، ارفعي، عين الدين رضا (1391)
- اوقات فراغت و سلامت اجتماعي، نشريه برنامه ريزي رفاه و توسعه اجتماعي، 4(10)

آدرس مطلب http://www.resalat-news.com/newspaper/page/9259/1/26832/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha