آرشیو
انتخاب نشریه


آيا بستن تنگه هرمز، قانوني و از لحاظ نظامي امکان‌پذير است؟

محمد عبدالهي
به دنبال خروج آمريکا از برجام و تهديد آمريکا به «تحريم مطلق نفت ايران تا رساندن صادرات آن به صفر» روحاني در سفر خود به سوئيس با تهديد تلويحي به بستن تنگه هرمز به آمريکايي‌ها واکنش نشان داد. تهديد روحاني در قلب اروپا، البته با نامه تشکر سردار قاسم سليماني، ضمانت و اعتبار اجرايي يافت و اين پيام را به مخاطب بين المللي مخابره کرد که تهديد رئيس جمهور توخالي نيست و جدي است. 
در اين ميان چند سوال مطرح است. 1- آيا ايران از لحاظ حقوق بين الملل و نظامي قادر به مسدود کردن تنگه هرمز است؟ 2- تهديد به بستن تنگه هرمز صرفا يک «تهديد» و براي کوتاه آمدن طرف مقابل است يا واقعا عملي خواهد شد؟!
در پاسخ به سوال اول بايد گفت، منطقه تنگه هرمز جزء آب‌هاي سرزميني ايران و عمان است و هيچ منطقه‌ درياي آزاد در آن وجود ندارد. حقوق بين‌الملل درياها براي عبور از تنگه‌هاي بين‌المللي 
دو حالت عبور «بي‌ضرر» (کنوانسيون 1958 ژنو) و عبور «ترانزيت» (کنوانسيون 1982 مونته گوبه) را به رسميت شناخته است. طبق کنوانسيون «عبور بي ضرر» که مورد پذيرش ايران است، ساير کشورها حق دارند از آن عبور کنند، به شرطي که عبور آنها ضرري براي کشورها نداشته باشد. اما طبق کنوانسيون «عبور ترانزيت»، عبور و مرور همه کشورها آزاد است. ايران عضو اين کنوانسيون نيست (آمريکا هم نيست) و بر اساس عرف موجود، نظام حقوقي حاکم بر تنگه هرمز، نظام «عبور بي‌ضرر» است.
 پس از لحاظ حقوقي، ايران قادر و مجاز است مانع عبور کشتي هاي 
ديگر کشورها از تنگه هرمز شود. اين موضوع در کنوانسيون ۱۹۸۲ حقوق درياها نيز به رسميت شناخته شده: کنوانسيون حقوق درياها بر نظام حقوقي تنگه‌هايي که عبور و مرور از آن‌ها کلاً يا جزئاً بر اساس عهدنامه‌هاي خاص از مدت‌ها پيش معمول بوده و همواره مَجراست خدشه‌اي وارد نخواهد کرد. (ماده ۳۵)
جمهوري اسلامي ايران، همواره بر اساس رژيم حقوقي «عبور بي ضرر»، رفتار و سلطه قانوني خود را اعمال و تثبيت کرده است. مثل برخورد ايران با ورود غيرمجاز يک کشتي تجاري آمريکايي در سال 94، برخورد با تجاوز نيروهاي دريايي آمريکا در سال 94 و دستگيري آنها، دستگيري 5 ملوان انگليسي در سال 88 که بصورت غيرقانوني وارد آبهاي خليج فارس شده بودند و..   از لحاظ نظامي، تحديد تنگه هرمز به دو صورت امکانپذير است: ناامن سازي تنگه و استقرار حالت جنگي در آن يا انسداد فيزيکي با کاشتن مين هاي دريايي، حمله به کشتي ها با قايق هاي تندرو، موشکهاي 
ضد کشتي و زيردريايي ها و ... و توقف کشتي ها.
ايران در جريان جنگ نفتکش ها (1980-1988) در مقابل متحدان صدام، تهديد به بستن تنگه هرمز کرده بود و با وجود آنکه امکانات نظامي خاصي نداشت، توانست باعث ايجاد شرايط ناامني و متضرر شدن تانکرها و 
کشتي ها شود و سازمان ملل و صدام را به تهيه قطعنامه 598 و پايان جنگ با پذيرش مرزهاي ايران، سوق داد. کمبود امکانات نظامي سبب شد عراق و آمريکا، پايانه نفتي خارک را بمباران و منهدم کنند و آمريکا با حمله به هواپيماي مسافربري ايران اير، ايران را وادار به عقب نشيني از بستن هرمز و البته پايان جنگ کند. 
توان نظامي ايران کنوني با ايران دهه شصت، هرگز قابل قياس نيست و آمريکايي‌ها به خوبي درک مي‌کنند که مسدود يا مختل کردن عبور و مرور در تنگه هرمز، براي ايران سهل و آسان است. به تعبير يکي از فرماندهان نظامي «مثل آب خوردن آسان است».
اما واقعا ايران قصد دارد تنگه هرمز را ببندد؟
تهديد به بستن تنگه هرمز، تهديدي مسبوق به سابقه و مختص شرايط حاد است. علاوه بر دوره جنگ تحميلي، ايران در سال 2011 و در بحبوحه تحريم ها نيز چنين تهديدي کرد و جامعه جهاني اين تهديد را جدي گرفت و عقب نشيني کرد. اکنون نيز با توجه به جنگ تجاري عريان آمريکا با ايران براي تحريم کامل نفت ايران، ايران به عنوان يک اهرم فشار از اين گزينه کمک مي‌گيرد. چرا که ديپلماسي بدون ابزار و قدرت نظامي، 
بي اثر است. آمريکايي‌ها و اروپايي‌ها به خوبي مي‌دانند کوچکترين تحرک در تنگه هرمز، (نه حتي بستن آن)، باعث افزايش قيمت نفت و بنزين و بالا بردن هزينه هاي اين کشورها خواهد شد. بيش از 17 ميليون بشکه نفت خام _ يک سوم حمل و نقل نفتي جهان از راه دريا_ روزانه از تنگه هرمز عبور مي‌کند که تحرکات نظامي سبب بالا رفتن هزينه هاي بيمه کشتي ها و بالا رفتن اتوماتيک قيمت نفت خواهد شد. 
با توجه به روحيه کاسبکارانه دولت آمريکا، بعيد است آنها اين تهديد را جدي نگيرند و دست از تحريم‌هاي غيرقانوني فزاينده عليه ايران نکشند. در غير اين صورت آنها شاهد "ضرر همگي با هم" خواهند بود. 


آدرس مطلب http://www.resalat-news.com/newspaper/page/9258/1/26726/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha