آرشیو
انتخاب نشریه


بيروت به کدام سو مي رود؟
لبنان پس از استعفاي حريري

فرزان شهيدي
 استعفاي ناگهاني سعد حريري نخست وزير لبنان، آينده اين کشور را در هاله اي از ابهام فرو برده است. آنچه بر شگفتي اين ماجرا افزوده، اين است که حريري استعفاي خود را در عربستان سعودي و از طريق شبکه العربيه اعلام نمود و تصريح کرد که از بيم جان خود اين منصب را ترک مي کند.
استعفاي حريري که با فشار آشکار سعودي ها صورت گرفت، علامت سوال بزرگي در مقابل مناسبات ديرينه حريري با رياض مي نهد و از طرفي آينده سياسي لبنان را شکننده تر خواهد کرد. ورود فرانسه به اين ماجرا و عقب نشيني عربستان، اين اميد را ايجاد کرده است که از دخالت هاي سعودي کاسته شده و حريري به کشورش بازگردد و با تقديم استعفاي رسمي خود به رئيس جمهور، لبنان با بحران سياسي و امنيتي حادي مواجه نشود.
سعد حريري سال گذشته به نخست وزيري لبنان رسيد و دولت وحدت ملي تشکيل داد. وي همچنين از 2009 تا 2011 نخست وزير لبنان بود. وي رهبري جريان المستقبل را برعهده دارد که يک حزب سني در چارچوب جريان 14مارس و متمايل به عربستان است.
نقش عربستان
حريري و پدرش رفيق حريري از ديرباز با سعودي ها مناسبات نزديکي داشته و در لبنان به نوعي سياست هاي عربستان را به پيش مي بردند، اما به نظر مي رسد در شرايط فعلي روابط حريري با سعودي ها و به ويژه محمد بن سلمان وليعهد اين کشور دچار تنش شده است.
نخست وزير مستعفي لبنان پس از ديدار با علي اکبر ولايتي در بيروت، به رياض فراخوانده شد. سخنان تند او عليه جمهوري اسلامي ايران و حزب الله حاکي از آن بود که اين اظهارات با ديکته سعودي ها ايراد شده است. حريري مداخله جمهوري اسلامي ايران و حزب الله در امور داخلي لبنان را علت اصلي استعفاي خود مطرح کرد. وي ادعا کرد ايراني ها سياست هاي خود را به لبنان و ديگر کشورهاي عرب تحميل مي کنند. حريري همچنين مدعي شد جانش در خطر بوده و تهديد شده است  به سرنوشت پدرش رفيق حريري، که در سال 2005 ترور شد، دچار خواهد شد.
از طرفي، از تصاويري که از لحظات ورود وي به فرودگاه رياض در فضاي اجتماعي منتشر شد چنين برداشت شده است که وي تحت فشار  يا بازداشت بوده و استعفا و اظهاراتش طراحي سعودي ها بوده است، به همين دليل وزيران کابينه حريري شوکه شدند، چون هيچ کس انتظار اين استعفا را نداشت. نخست وزير لبنان دو روز بعد در بيروت با مقامات بانک جهاني و صندوق بين المللي پول قرار ملاقات گذاشته بود و معقول نيست مقامي که قصد استعفا دارد، قرار ملاقات کاري بگذارد.
موضوع ديگري که باعث پيچيده تر شدن ماجراي استعفاي حريري و اقامت اجباري وي در رياض شد، موج بازداشت‌هاي گسترده اي بود که همزمان با ورود حريري به عربستان روي داد. بن سلمان، وليعهد جوان و بلندپرواز سعودي به بهانه مبارزه با فساد، دستور بازداشت ده ها تن از شاهزادگان سعودي نظير متعب بن عبدالله، فرزند ملک عبدالله پادشاه سابق عربستان و رئيس گارد ملي اين کشور را صادر کرد. محمد بن نايف بن عبدالعزيز، وليعهد سابق پادشاه و از 
با نفوذ ترين شخصيت هاي سعودي نيز در بازداشت خانگي قرار گرفت و کليه اموالش مصادره شد.
برخي محافل سعودي مدعي هستند که سعد حريري در انقلاب سفيد شاهزاده هاي سعودي عليه وليعهد مشارکت داشته است  يا حداقل از آن خبر داشته ولي آن را افشا نکرده است. به گزارش برخي منابع غربي، سازمان اطلاعات مرکزي آمريکا (سي آي اي)، محمد بن سلمان را در جريان اين کودتا قرار داده و وي بازداشت هاي گسترده را آغاز مي کند.
اين منابع معتقدند که سعد حريري تحت فشار وليعهد مجبور به استعفا شد تا پس از رفع مصونيت سياسي به عنوان نخست وزير لبنان، به عنوان يک شهروند سعودي تحت پيگرد قضائي قرار گيرد، زيرا حريري علاوه بر تابعيت لبناني داراي تابعيت سعودي هم مي باشد.
شليک موشک يمني ها چند ساعت پس از استعفاي حريري به فرودگاه رياض نيز معماي استعفاي حريري را پيچيده تر کرد. به همين دليل تهديدات عربستان عليه حزب الله افزايش يافت. سعودي ها ادعا مي کنند که موشک از نوع برکان 2 وساخت ايران بوده و توسط نيروهاي وابسته به حزب الله لبنان در يمن به سمت رياض شليک شده است. زمزمه هاي ايجاد جنگ و بحران در لبنان و حمله احتمالي به حزب الله نيز در اين جهت مطرح شده است.
آن گونه که مشاور سياسي ميشل عون، رئيس جمهور لبنان گفته است استعفاي حريري يک توطئه حساب شده عليه لبنان است. وي از گفتگوهاي ميشل عون با برخي از پايتخت‌هاي عربي و غربي خبر داد که به وي هشدار مي دادند که هر چه سريع‌تر نسبت به انحلال دولت لبنان و خروج جريان سياسي وابسته به عون از حکومت وحدت ملي اقدام کند، چرا که لبنان در آستانه تکرار شرايط مشابه سال 1982 قرار دارد؛ زماني که اسرائيل به بهانه سرکوب سازمان آزادي بخش فلسطين، به لبنان حمله کرد. در واقع دولت عربستان تلاش مي کند دولت لبنان را تخريب و حزب الله را از کابينه خارج کند تا زمينه جنگ داخلي در لبنان فراهم شود .
دولت عربستان سعودي و شخص محمد بن سلمان، وليعهد اين کشور ـ که به عنوان طراح سياست ‌هاي شتابزده در منطقه معروف شده است ـ سعي دارد با تکرار نقش منفي حزب ‌الله در لبنان و منطقه و همچنين تکرار اتهاماتي چون کمک نظامي ايران به حوثي ‌هاي يمن، فضاي ذهني دولت‌ ها و ملت‌ هاي منطقه و کشورهاي اروپايي را عليه محور مقاومت تحريک کند. اين اقدام با سياست جديد ترامپ مبني بر اعمال فشار و انزواي ايران در منطقه کاملا همخواني دارد.
در همين جهت وزير امور خارجه قطر بدون آن که از عربستان سعودي نام ببرد، از اين کشور براي ايجاد بحران در منطقه انتقاد کرده است. محمد بن عبدالرحمن آل ثاني گفته است ما شاهد رهبري بي ‌ملاحظه و بي ‌مسئوليتي هستيم که سعي مي ‌کند کشورهاي ديگر را به اطاعت از خود وادارد. وزير امور خارجه قطر گفته است چيزي که 6 ماه پيش در قطر اتفاق افتاد، اکنون در لبنان در حال وقوع است.
ورود فرانسه
فرانسه از قديم الايام نفوذ سنتي خود را در لبنان حفظ کرده است. ميشل عون، رئيس جمهور لبنان از وزير خارجه کشورش، جبران باسيل، خواست تا پيام وي را به امانوئل ماکرون، رئيس جمهور فرانسه انتقال دهد. عون در اين پيام از ماکرون خواست تا تمام تلاش خود را براي بازگرداندن حريري و خانواده اش از رياض به کار گيرد.
رئيس جمهور فرانسه در گفتگوي تلفني با محمد بن سلمان از او خواست به حريري اجازه دهد از عربستان خارج شود. بن سلمان در پاسخ گفت مشکلي با خروج حريري ندارد، به شرط اينکه خانواده حريري در رياض باقي بمانند. وليعهد سعودي تاکيد کرد که پرونده حريري در موضوع مبارزه با فساد اقتصادي شاهزادگان، مفتوح است.
البته سعودي ها در ظاهر اعلام کردند حريري تحت فشار و بازداشت نبوده است. سعد حريري هم هر گونه فشار سعودي ها را بر خود رد کرد. به اين ترتيب عربستان در فتنه جديد خود در لبنان، دست به نوعي عقب نشيني توام با حفظ آبرو زد.
سناريوهاي احتمالي و دورنما
استعفاي نابهنگام سعد حريري، نخست وزير لبنان، فضاي سياسي اين کشور را با تنگنا مواجه کرده است. سعد حريري يک سال پيش يک طرح آشتي ملي ارائه کرد که بر اساس آن ميشل عون  به عنوان متحد حزب الله به مقام رياست جمهوري برگزيده شد و خود به نخست وزيري رسيد. با اين اقدام خلأ سياسي و حکومتي در بيروت برطرف شد و زمينه تفاهم و مشارکت ملي در لبنان فراهم شد.
استعفاي حريري در شرايط کنوني مي تواند آشتي ملي و وفاق گروه هاي سياسي را با خطر مواجه کند. هدف سعودي‌ها
 هم از اجبار حريري به استعفا اين بود که با ايجاد آشوب در لبنان، به نوعي با حزب الله و جمهوري اسلامي ايران 
تسويه حساب کنند، به ويژه آن که اين روزها شاهد پيروزي‌هاي چشمگير محور مقاومت در منطقه در معرکه نبرد 
با داعش هستند.
برخي سياستمداران لبناني از جمله نبيه بري، رئيس پارلمان اين کشور بر اين باورند که شايد بحران استعفاي حريري پايان يافته باشد، اما بحران سياسي تازه شروع شده است. قطعا عربستان آرام نخواهد نشست و تمام تلاش خود را براي برهم زدن ثبات سياسي لبنان به کار خواهد بست.
به زعم وليعهد جوان و بلندپرواز سعودي، آشفتگي سياسي در لبنان، زمينه ساز هجوم رژيم صهيونيستي به حزب الله است، لذا سناريوي بدبينانه آن است که لبنان وارد تنش‌هاي داخلي شده و بستر حمله خارجي فراهم شود. چنين سناريويي بعيد به نظر مي رسد، زيرا منطقه پس از سال ها بحران، توان و آمادگي جنگ تازه اي را ندارد. در عين حال قدرت بازدارندگي محور مقاومت به حدي است که نه عربستان و نه اسرائيل، دست به ريسک نمي زنند.
سناريوي ديگر آن است که به احتمال زياد حريري به لبنان باز مي گردد و مراحل قانوني استعفاي خود را طي مي کند. پس از آن دولت انتقالي (دولت تصريف الاعمال) تشکيل مي شود تا اداره امور را تا انتخابات آتي برعهده گيرد. دولت انتقالي با رياست حريري و يا شخصي نزديک به او تشکيل مي شود. اين امر به حريري اجازه مي دهد تا آزادانه به عنوان يک نامزد ضد حزب الله، بدون محدوديت‌هاي حکومتي، فعاليت کند.
نکته قابل توجه آن که فرانسه به رغم ادعاي بي طرفي، مواضع کلانش عليه حزب الله است؛ اين امري است که در مکالمه تلفني اخير رئيس جمهور فرانسه و آمريکا و تاکيد دو طرف بر لزوم مقابله با حزب الله، قابل مشاهده است.
از اين رو ذکاوت سياسي و وفاق ملي لبناني ها و التزام به قانون در مواجهه با شرايط کنوني، نقش اساسي در حفظ آرامش و ثبات اين کشور داشته و مي تواند مانع دخالت ها و فتنه انگيزي هاي تازه عربستان سعودي شود.

آدرس مطلب http://www.resalat-news.com/newspaper/page/9089/1/2294/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha