آرشیو
انتخاب نشریه


آخرين وضعيت اسلامي ‌سازي دانشگاه

دکتر حامد حاجي ‌حيدري
* قضيه:
- دوشنبه شب، و يک شب پس از گردهمايي اساتيد دانشگاه‌ها در حسينيه امام خميني (ره) که در آن سخن از فاصله گرفتن از «مصرف ‌زدگي در دانش» مي‌رفت، به محفل افطار دوستان هنري-فلسفي-جامعه‌شناختي در يک حسينيه به نام نامي «شهيد سيد مرتضي آويني» دعوت شدم؛ براي استماع سخنراني قبل از افطار رفتم و همان قبل از افطار هم برگشتم. به رغم محفل شب قبل که توصيه به اساتيد براي «هويت بخشيدن به دانشجويان و خودباوري» بود، در اين محفل ديگر، مدام سخن از مدح مارتين هايدگر و فريدريش شيلر و فريدريش ويلهلم نيچه و چند آلماني ديگر بود، و سخنان بي‌محابا و تند و تيزي در تخفيف و تحقير ابن‌سيناي خراساني و ملاصدراي شيرازي گفته مي‌شد! و نهايتاً کار به تخفيف کل اديان ابراهيمي، آن هم در «محفل افطار» در «حسينيه شهيد آويني» رسيد!، که خدا را شکر وقت تنگ آمد و غرب‌پيمايي «شرق‌گرايان هايدگري» که يکسر مدح راست‌گرايان افراطي آلمان بود پايان يافت! آنجا به نام مشهد و شرق و فرديد و شهيد آويني، کلاً به کام آلمان تمام شده بود؛ آنجا اصلاً به بخشي از خاک آلمان تبديل شده و تنها سفير آلمان را در «محفل افطار» خود کم داشت! از همان ابتدا، مفهوم نبود که اين جماعت شرق‌گرا،چگونه در غرب‌پيمايي خود، وقتي به خاک آلمان مي‌رسند ناگهان پايشان سست مي‌شود، و يادشان مي‌رود که تا قبل از وصول به مرزهاي آلمان، هر چه غربي بود را به نام غيرشرقي طرد و نفي کرده بودند؛ بدين‌سان، همان‌طور که از سال‌ها قبل انتظار مي‌رفت، آشکارا، شرق‌گرايي نسبيت‌گرايانه اين دوستان شرق‌گرا، نهايتاً به غرب‌گرايي ناپخته‌اي ختم مي‌شود که از فرط خردگريزي و رمانتيسيسم افراطي، راه رستگاري چنداني هم براي آن متصور نيست. آن‌ها به استناد جملاتي از هايدگر و نيچه و کلاً ميراث راست‌گرايي افراطي (موسوم به فاشيسم)، اديان ابراهيمي را نکوهش مي‌کردند؛ و کيفرخواست عليه ابراهيم خليل عليه السلام، آن هم در «محفل افطار» «حسينيه شهيد آويني» چه بود؟ اين که دين حنيف ابراهيم عليه السلام، خرد و منطق را به خيال و هنر سيطره بخشيده است! ناگفته پيداست که شيوه استدلال در اين محفل بيش از منطقي و خردمندانه، پر از انفعالات و هيجان بود، و روايت‌هاي تاريخي از خيال و فکر و تکنيک، به مدل‌سازي‌هاي کلامي و نمايشي بدون قرينه تقليل مي‌يافت؛ نه مي‌شد از براهين و استدلال‌شان پرسيد که اصل مرام آنان شورش عليه منطق گرديده بود، و نه مي‌شد گواه تاريخي در بيان ادعاهاي تند عليه بزرگاني همچون ملاصدراي شيرازي درخواست کرد، چرا که ارائه گواه تاريخي از حيله‌هاي منطق براي به زنجير کشيدن خيال تلقي مي‌گرديد!
- اين، نمونه‌اي بود از تبعات مواجهه تقليدي با دانش که در نشست يک شنبه 
شب رهبر انقلاب اسلامي با اساتيد دانشگاه نکوهش مي‌شد؛ ايشان فرمودند: «بنده با ياد گرفتن علم از ديگران هيچ مخالف نيستم؛ اين را بارها گفته‌ام و همه هم مي‌دانند؛ گفتم ما ننگمان نمي‌آيد که از‌ آن کسي که داراي علم است ياد بگيريم و شاگردي کنيم، امّا شاگردي يک حرف است، تقليديک حرف ديگر است! تا کِي دنباله‌روِ علم اين و آن باشيم؟ ... علم آن چيزي است که شما به آن دست پيدا کنيد، بتوانيد بفهميد آن را، از درون ذهن فعّال شما تراوش بکند. بايد دنبال اين باشيم که ما توليد علم بکنيم؛ تا کِي مصرف کنيم علم اين و آن را؟»
* تأمل در قضيه:
- من در صحنه فعلي پيشرفت علوم انساني اسلامي، سه موضع و جبهه مي‌بينم؛ يکي باقيمانده‌هايي از مسير روشنفکري سنتي است که آشکارا خود را آنگلوفان و فرانکوفان مي‌خوانده، و امروز، به طرز مفرطي در صحنه دانشگاهي فرتوت و محدود گرديده است. فرض اين مسير آن بوده است که ما همواره صد سال و اندي نسبت به «ازمابهتران» عقب‌تر افتاده‌ايم، و هر چه در طول صفويه تا کنون دويده‌ايم، نتوانسته‌ايم اين فاصله را کم کنيم.
آن‌ها مدام، فتوحات علمي و فني ما را، پيشرفت‌هاي مستقل ما به رغم همه کارشکني‌ها اعم از جنگ و تحريم را، و کامکاري جوانان اين وطن در المپيادهاي جهاني را، به عنوان استثناء‌هايي که هيچ‌گاه به قاعده بدل نخواهند شد، از درک تاريخي خويش کنار مي‌گذارند، و هر نوع ابتکار عمل خودي را پيشاپيش، شکست‌خورده و هزيمت‌يافته قلمداد مي‌نمايند. و بدين سان، آن‌ها تنها مسير رشد ما را همراهي و همداستاني با نوسازي‌هاي «غرب» قلمداد مي‌کنند.
به رغم ضعف و زوال دانشگاهي اين سبک روشنفکري، ته‌نشست‌هاي اجتماعي و سياسي اين نحو باور به عقب‌ماندگي ما، هنوز هم گريبان برخي را گرفته است، و هنوز هم کساني هستند که مسير امثال حسن تقي‌زاده را در مبادلات ما و شرکت توتال مي‌جويند.
- در واکنش به اين نگاه تحقيرآميز روشنفکري، جرياني از جوانان پر شور برآمد تا به استناد گفتار خود روشنفکران اخير اروپايي (نيمه دوم سده بيستم)، مدرنيت و روشنفکري را مرکززدايي کند، و زمينه را براي خروج از اين جو و فضاي حقارت‌باري که روشنفکري سنتي، مدام و براي‌چندين دهه بر سر ما مي‌کوبيد، فراهم نمايند. هدف خوبي بود که کم و بيش به آن رسيدند؛ ولي براي رسيدن به اين منظور، به نحوي متناقض‌گون از همان ابزاري که نکوهش مي‌کردند بهره بردند. آن‌ها به تبعيت از راست‌گرايي افراطي و کم و بيش فاشيستي آلماني، بويژه الهامات نيچه و هايدگر در پسامدرنيسم اروپايي، کوشيدند تا فکر روشنفکري را مختص به «غرب» قلمداد کنند و «شرق» را صاحب سرشتي متمايز اعلام نمايند که قواعد از اساس متمايز خود را دارد، و براي اين منظور مجبور بودند تا نهايتاً خطاب «جهانشمول» دعوت اديان فرزانه ابراهيمي را نيز در جريان‌يک نسبيت‌گرايي عام منکر شوند، و حتي اصل برنامه خرد و حکمت را که منظور نظر اديان ابراهيمي بود، مطرود بشمارند. ابتدا اين سخنان را بوضوح نمي‌گفتند، ولي دوشنبه شب، ديدم که صراحتاً در «محفل افطار» مي‌گويند، و البته از شنيدن اين سخنان چندان هم متعجب نشدم؛ از ابتدا معلوم بود که کار به اينجا مي‌رسد، و رسيد.
- درمقابل ‌اين دو مسيري که يکي آنگلوفان و فرانکوفان است، و ديگري عملاً ژرمن‌فان، يک مسير مستقل سوم برآمده است، که مي‌کوشد به اتکاء حکمت متعالي، مسير مطمئن و عامي را براي فکر و زندگي بگشايد، به نحوي که معادي روشن فراروي آينده بشر باز کند و او را از دغدغه‌ها و اضطراب‌هايي که محصول غفلت از مبدأ و معاد بوده است، خلاصي بخشد. اين راه سوم، اصحاب هر دو رويکرد پيشين را، صرف‌نظر از دوگانه‌هاي تصنعي، به تأمل و گفتگو در مورد بنيادهاي ميسر شدن انديشه و بيان و اخلاق و هنر فرا مي‌خواند. اين راه سوم، مي‌کوشد که در قالب «رئاليسم استنتاج منطقي»، از اصول و بنيادهايي که اصل گفتگو ميان انسان‌ها را ميسر مي‌کنند، آغاز نمايد، و از اين اصول و بنيادها، منطقي براي حرکت به سوي مسيري بگشايد، که ضمن تصحيح پيشرفت‌ها در مسير پيموده شده بشر، نگراني‌ها را در مورد آتيه توسعه از طريق پايبندي به اصول مرتفع نمايد. و مسيري که بتواند چنين تضمين‌هايي در مورد معاد توسعه و دانش به بشر ببخشد، بي‌گمان مسير حنيف اديان ابراهيمي عليهم السلام در «ديدگاه توحيدي» خواهد بود، که براي هزاران سال در ميان هوشمندترين مردم کره زمين، پيوسته آزموده و تأييد شده است، و ارزش بقاي بي‌مانندخود را در انطباق بي‌نظير به فطريات انساني نشان داده است. اين، راه قويم است و بايد به آن چنگ بزنيم و متفرق نشويم. يا حق.

آدرس مطلب http://www.resalat-news.com/newspaper/page/9237/1/22521/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha