آرشیو
انتخاب نشریه


نگاهي به اهميت مقوله مداراي اجتماعي در جامعه
مداراي اجتماعي،نياز جامعه امروز

نجمه الحسيني
مداراي اجتماعي با مفاهيمي چون صبر، حلم و بردباري،‌ آستانه تحمل قرين است و مفهوم مقابل آن عدم تحمل، ناشکيبايي و خشونت ورزي است. مدارا را مي ­توان پذيرش و کنار آمدن با افراد و گروه ­هايي که از نظر نظام ارزشي و عقيدتي با ما متفاوت هستند، تعريف کرد. به بياني ساده،‌ مداراي اجتماعي به معناي به رسميت شناختن حقوق افرادي است که مانند ما نيستند.مدارا آزاد گذاشتن ديگران براي داشتن ويژگي‌هاي شخصي يا نگهداري عقايد و اعمالي است که ديگران آن را عملي اشتباه يا تنفرانگيز در نظر مي‌گيرند مدارا، پاسخي به تفاوت‌ها و تضادهاست و ظرفيتي است که افراد به ميزان‌هاي متفاوت از آن برخوردارند. زماني که از مدارا حرف مي‌زنيم يعني آنکه افراد با تمام تفاوت‌ها، عقايد، اعمال و ويژگي‌هاي شخصي به نوعي تعامل با ديگران مي‌رسند.
دکتر سيد حسن موسوي چلک در پاسخ به اين‌سوال که چرا صبر و مدارا در جامعه کاهش يافته است،
مي گويد:"نخست اينکه اخلاق در جامعه نسبت به قبل ضعيف‌تر شده است. نکته دوم اينکه ما مدت‌هاي مديدي است که به درستي در حوزه اجتماعي و مولفه‌هاي فرهنگي کار نکرده‌ايم. در همين بخش فرهنگي، عمدتا مميزي کرده‌ايم و گفتيم چه کاري نکنيد. راهکار نداديم و نگفتيم چه کاري بکنيد. هميشه بعد سلبي را بر بعد ايجابي موضوعات فرهنگي اجتماعي غالب کرديم و نتيجه هم نگرفتيم. بخش بعدي برمي‌گردد به اينکه ما به افراد عجولي تبديل شده‌ايم. هميشه دير کرده‌ايم، همواره عجله داريم و فکر مي‌کنيم حق با خودمان است. مفهوم صبر و مدارا، يکي از مولفه‌هايي است که در بحث حقوق شهروندي آن را دنبال مي‌کنيم. ما براي اينکه به حقوق مردم احترام بگذاريم، صبر نداريم. در عين حال انتظار داريم که به حقوق خودمان تعرض نشود. يکي از معضلات اجتماعي امروز جامعه فقر محبت و کاهش مهرباني اجتماعي بوده که نتايجي چون کاهش مسئوليت اجتماعي را به همراه دارد.طبق آماري که مسئولان قوه قضائيه کشور اعلام کردند در ايران 15 ميليون پرونده قضائي وجود دارد و اين در حالي است که در کشور هند با دارا بودن حدود يک ميليارد جمعيت، تنها يک ميليون و 
200 هزار پرونده قضائي دارد و اين موضوع حاکي از نبود مداراي اجتماعي در کشور است."
پيامبر اسلام (ص) در روايتي «مهم‌ترين ركن عقلانيت بعد از ايمان به خدا را مدارا كردن با مردم» مي‌دانند و مي‌فرمايد: «عاقل‌ترين مردم كسي است كه بيشترين مدارا را با مردم مي‌كند و خوارترين مردم كسي است كه آنان را تحقير مي‌كند». حضرت علي (ع) مي‌فرمايد: «نتيجه خردورزي مدارا كردن با مردم است.» مدارا كردن نقش بسيار موثري در زندگي افراد به دنبال خواهد داشت. اگر انسان بنا را بر مدارا كردن با مردم نگذارد و در مشكلات، با ديگران به تندي و خشونت رفتار كند. به منزلت اجتماعي خود آسيب خواهد زد. در محيط‌هاي زندگي، كار و ساير محيط‌هاي اجتماعي، اگر مدارا را پيشه نكنيم، خشونت زندگي را فراخواهد گرفت؛ چراكه در طول ارتباطات خانوادگي و اجتماعي، موارد فراواني يافت مي‌شود كه رفتار و گفتار همسر، همكار، دوست و... مطابق ميل ما نيست و حتي ممكن است برخلاف ميل ما بايد و هريك از اين موارد مي‌تواند زمينه‌اي براي بروز خشونت ميان افراد باشد؛ در حالي‌كه مي‌توان با مداراي اجتماعي بسياري از اختلافات را حل و آرامش و صميميت را حاكم كرد.
غلامعلي قرباني،عضو هيئت مديره انجمن مددکاران اجتماعي ايران معتقد است:"در تبيين نظري مفهوم مداراي اجتماعي و سپس تحليل رابطه آن با حوزه اجتماعي و ساير حوزه هاي جامعه بايد گفت که مدارا به رفتار و منش خرد ورزانه و معقولانه، سنجيده، ملايم و مهربانانه گفته مي شود که براي رسيدن به هدفي بسيار متعالي انجام مي پذيرد و به عبارتي مدارا به معناي سعه صدر و تحمل آراي ديگران و با نرمي و ملايمت رفتار کردن با همنوعان است.مداراي اجتماعي محصول جوامع چند صدايي است و هر چقدر ميزان مداراي اجتماعي در سه سطح مداراي مردم با يکديگر، مداراي مردم با دولت و نهادهاي دولتي و مداراي دولت با مردم و نهادهاي غيردولتي، بالا باشد، نه تنها بقاي جامعه را تضمين مي کند بلکه موجب افزايش 
شاخص هاي سلامت اجتماعي و سرمايه اجتماعي در جامعه خواهد شد.ما مي توانيم با مداراي اجتماعي امروزمان در حوزه هاي اجتماعي، اقتصادي، سياسي، اخلاقي و ديني، فردايمان را بسازيم و به سمت توسعه پايدار و همه جانبه حرکت کنيم چرا که مداراي اجتماعي ارزشمند مبناي توسعه سياست هاي اجتماعي پايدار است و به نوعي بيانگر قدرت بيروني و دروني جامعه است.بنابراين براي گام برداشتن در اين مسير نياز است تا تغيير در انتظار از رفتارهاي افراد در جامعه که عامل اصلي براي مداراي اجتماعي مي باشد در جامعه به وجود آيد و تحقق اين امر جز با صبر و بردباري محقق نخواهد شد."
انسان سالم و جامعه سالم زماني تحقق مي‌يابد که فضايل اخلاقي اجتماعي را در جامعه ترويج دهيم. گسترش مهرباني و مداراي اجتماعي در بين افراد جامعه به ويژه خانواده‌ها و به‌زيستن جامعه، اگر افزايش يابد در جامعه مردم با مدارا رفتار مي‌کنند. گسترش فرهنگ مدارا از سطوح بالاي مديريتي ضرورت دارد. ابتدا بايد تصميم گيران، متوليان و مديران در رفتار، کردار، سخن و اعمال خود مدارا داشته باشند تا اثرات آن به سطوح پايين منتقل شود. مداراي اجتماعي با بخشنامه، نهادينه نمي ­شود بلکه آموزش ­هاي مربوط به آن بايد از دوران کودکي نهادينه شود.جامعه 
نمي ­تواند بدون حادثه و آسيب و تعارض باشد اما بايد بگونه ­اي عمل شود تا از ميزان آسيب ها به افراد جامعه در اين شرايط کاسته شود.
عاليه شکربيگي، جامعه شناس و عضو هيئت علمي دانشگاه آزاد اسلامي در پاسخ به اين سوال که خانواده، رسانه و نظام آموزشي در بالا بردن سطح بردباري افراد چه نقشي مي توانند داشته باشند،مي گويد:"خانواده، نه تنها مهد پيدايش و پرورش انسان ها، بلکه مکاني براي سکونت، امنيت و آرامش افراد است. اين کانون، همچون آموزگاران سبب افزايش اعتماد به نفس، بالا رفتن سطح بردباري و ايجاد غروري مثبت در فرزندان مي شود. در يک خانواده سالم، نقش ها انعطاف پذيرند و دست به دست مي شوند. همچنين نقش نظام آموزشي به دليل سرمايه هاي عظيمي که در اختيار دارد، بسيار با اهميت است. آموزش 
مهارت هاي زندگي با کاهش رفتارهاي واکنشي و افزايش سلامت رواني و عزت نفس نوجوانان 
مي تواند باعث کاهش بروز رفتارهاي پرخطر و آسيب هاي 
اجتماعي در آنان شود و در پرورش آنها به عنوان افرادي بردبار، نقشي اساسي ايفا کند. رسانه ها در حال حاضر داراي نقشي تاثير گذار در جامعه هستند، در اين ميان تاثيرهاي نامطلوب برخي از برنامه هاي رسانه ها
مي تواند بروز برخي اختلاف هاي خانوادگي منجر شود و در نهايت به فروپاشي کانون خانواده بينجامد. 
تاثير گذاري رسانه ها سبب مقايسه زندگي افراد با يکديگر مي شود و ناراحتي ميان آنان را پديد مي آورد. به همين منظور بايستي فرهنگ سازي در رسانه ها در جهت تحکيم بنيان خانواده باشد تا اينگونه در مسير کاهش مشکلات خانوادگي و آسيب هاي اجتماعي و فردي گام بردارند."
اگر صبر و شکيبايي به‌عنوان يک منش اجتماعي مثبت در افراد نهادينه شود در درجه نخست از بسياري از جرائم که معلول بازخورد و عکس‌العمل شتاب‌زده هستند کاسته مي‌شود اما حاصل نيکوتر صبر آن است که تعاملات اجتماعي را با نوعي مدارا و خردمندي همراه مي‌سازد و به ما مي‌آموزد تا در تحليل رفتار فرد مقابل و نشان دادن واکنش به آن از شتاب بي‌مورد بپرهيزيم.
علي کيهاني نژاد، روانپزشک و مشاور خانواده در اين باره مي گويد:"در زندگي روزمره، ماهيت برخي شرايط و تجارب به گونه اي است که افراد خواه ناخواه دچار مشکل مي شوند. به طوري که امکان دارد، سلامت رواني آن ها تهديد شود. بردباري، مجموعه اي از ظرفيت هاي فردي و رواني را در بر دارد که فرد به کمک آن ها مي تواند در شرايط دشوار مقاومت کند و دچار آسيب ديدگي نشود و حتي در هنگام تجربه کردن اين شرايط مشکل آفرين يا بحراني، خود را به لحاظ شخصيتي ارتقا بخشد. تاب آوري افراد را توانمند مي سازد تا با دشواري ها و ناملايمات زندگي و شغلي رو به رو شوند، بدون اين که آسيب ببينند و حتي از اين موقعيت ها براي شکوفايي و رشد شخصيت خود استفاده کنند."
آمارها و ارقام موجود حاکي از نابردباري و ناشکيبايي در ميان برخي اقشار جامعه است و اين موضوع باعث رشد پي در پي آسيب هاي اجتماعي شده است. اين معضل اجتماعي اکنون نمودهايي در سطح زندگي فرد دارد که منجر به فروپاشي نهاد خانواده و طلاق 
مي شود و در سطح اجتماعي نيز به صورت بروز خشونت و نزاع و درگيري هاي اجتماعي و وقوع جرائم عمدي و غيرعمدي بروز پيدا مي کند.کارشناسان مي گويند تبادلات گسترده در فضاي شبکه هاي اجتماعي و بازتاب رسانه اي، اطلاعات در مورد خشونت ها را بيشتر منعکس مي کند و رسانه ها در تورم ادراک مردم از خشونت، نقش پررنگي دارند.واقعيت اين است که ايران درحال نو شدن است و به تعبيري در حال گذار از سنت هاي کهن به سنت هاي جديد است و ممکن است در زير چرخ دنده هاي اين گذار برخي از ارزش ها و هنجارهاي اجتماعي خرد شود و نتيجه آن رشد نگران کننده آسيب هاي اجتماعي در جامعه خواهد بود.
راه حل ايجاد مداراي اجتماعي شکل گيري مفاهمه و گفتگو است. رسانه ها در عرصه اجتماعي در شکل گيري گفت و گوي موثر، نقش دارند و در عرصه خصوصي نيز در خانه هم بهترين شيوه ارتباط براي پيشگيري از مشکلات و آسيب هاي احتمالي، 
گفتگو است. شکل گيري گفتگو در خانواده هاي امروزي در مراحل اوليه قرار دارد و ممکن است منجر به نوعي خشونت و عدم مفاهمه شود چون تحمل افراد براي شنيدن نظرات يکديگر پايين است و افراد آمادگي کافي براي پذيرش ندارند و زماني که تحمل افراد کاهش پيدا مي کند، درک آنها از واقعيت، واقعي نيست.

آدرس مطلب http://www.resalat-news.com/newspaper/page/9235/1/22318/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha