آرشیو
انتخاب نشریه


نگاهي به گرايش جوانان و نوجوانان به مواد مخدر
تغيير جهت اعتياد به سمت جوانان

حميد حسين زاده
در سال هاي اخير سوء مصرف مواد مخدر در سراسر جهان افزايش يافته است، به گونه اي که در حال حاضر همه کشورهاي جهان ، هزينه هاي قابل توجهي را ناشي از سوءمصرف مواد متقبل مي شوند و گزارش جهاني مواد در واقع، سوءمصرف مواد مخدر هزينه هاي اجتماعي و اقتصادي گزافي از ، مواد مخدر طريق اثرات مخرب خود بر سلامت افراد و افزايش جرم و جنايت و مرگ و مير در جامعه تحميل کرده و در نتيجه به يک تهديد بزرگ براي جوامع تبديل شده است.اعتياد بيماري پيچيده اي است که داراي علل و عوامل متعددي است، بر خلاف تصور بسياري از مردم که معمولا اعتياد را به يک عامل نسبت 
مي دهند، اعتياد به عوامل مختلفي بستگي دارد، از جمله: عوامل زيستي، رواني، اجتماعي، فرهنگي، سياسي و خانوادگي و شخصي.افراد مواد را به دلايل متفاوتي مصرف مي کنند، تا جايي که دليل مصرف مي تواند از ماده اي به ماده ديگر تفاوت داشته باشد.بسياري از انواع مواد مخدر در اولين دفعات مصرف، آثار رواني و جسماني مطلوب، اما کوتاه مدتي را ايجاد مي کنند، در نتيجه فردي ممکن است ماده اي را به اين دليل مصرف کند که آثار لذت بخشي را در او ايجاد مي کند.هم اکنون عرضه و تقاضا براي موادمخدر روان‌گردان و صنعتي افزايش يافته و در واقع يک تهديد خطرناک و مهم به حساب مي‌آيد، چراکه اين موضوع بر روي ديگر نارسايي‌هاي اجتماعي نيز تاثيرگذار بوده است.بر پايه آمارها شروع مصرف بيش از 60 درصد از افرادي که مواد مخدر مصرف مي کنند، در دوره دانش آموزي است. در اين مقطع فرد تمايل به تجربه موارد جديد دارد که اگر آموزش‌هاي صحيح و فضاي کافي به او داده نشود، بدون ‌شک استعمال مواد مخدر و سيگار را تجربه خواهد کرد.از آن ‌جاکه بيش از 70 درصد از نوجوانان 10 تا 19 ساله کشور در حال تحصيل هستند و مدرسه محيطي است که آنها پس از خانواده بيشترين وقت خود را در آنجا سپري مي‌کنند و تأثير زيادي از آن محيط مي‌پذيرند،‌ بررسي ميزان مصرف دخانيات به ‌طور کلي و اعتياد به‌ طور خاص در ميان دانش‌آموزان اهميت زيادي دارد.مهم ترين گروه‌هاي هدف در پيشگيري از اعتياد دانش‌آموزان و محيط مدرسه هستند.محيط مدرسه بيشترين تاثيرگذاري و الگوگيري در قشرعظيمي مانند دانش‌آموزان را دارد و مي‌تواند بيش از محيط خانه به شکل غير مستقيم اثرگذار باشد.دانش‌آموزان بايد در محيط مدرسه تحت تاثير آموزش مهارت‌هاي اجتماعي درمقابله با اعتياد قرار بگيرند؛ چرا که مقابله با آسيب‌هاي اجتماعي با رويکرد ارتقاي فرهنگ رواني و اجتماعي در جامعه نهادينه مي‌شود.نبايد به اين معضل که آسيب هاي اجتماعي زيادي را به بار مي‌آورد سطحي نگاه کرد، بحث اجتماعي شدن مبارزه با اعتياد بايد در جامعه ايده‌اي جدي و حساس تلقي شود و همه دربرابر آن احساس مسئوليت کنند تا نسل آينده و امروز سالم بمانند.نسل جوان جامعه عامل حرکت، رشد و توسعه هرجامعه اي محسوب مي شود که ابتلاي اين نسل به مصرف مواد مخدر سبب شده که نتوانيم به درستي از اين ظرفيت و پتانسيل در مسير توسعه، حرکت و پيشرفت بهره مند شويم.
حميدرضا صرامي مدير کل تحقيقات و آموزش ستاد مبارزه با مواد مخدر در خصوص شيوع‌ شناسي در سال هاي1381 و 1390 خورشيدي مي گويد:"طبق نتايج به ‌دست آمده رشد 100 درصدي شيوع اعتياد ميان کودکان زير 18 سال را داشتيم.در جمعيت عمومي ما نيز سه درصد از معتادان ميان 15 تا 19 سال هستند. وزارت آموزش و پرورش يکي از 12 عضو اصلي ستاد مبارزه با مواد مخدر است. در سال هاي اخير 
اقدام هاي اين وزارتخانه در جهت مهارت آموزي و تقويت رفتارهاي مروج سلامت افزايش چشمگيري يافته که بايد قبول کرد ميزان سطح پوشش 
دانش آموزان متناسب با حجم تهديد نيست."
مهم ترين دلايل گرايش افراد به مواد مخدر شامل عللي چون نگرش مثبت به مواد مخدر، کسب لذت و سرخوشي، کسب انرژي و افزايش توان جسمي براي کارکردن، فراموشي و رهايي از مشکلات زندگي، تسکين دردها و ناراحتي هاي روحي و عصبي، افزايش و تقويت تحريک پذيري جنسي، اطلاعات غلط و باورهاي نادرست درباره مواد مخدر، احساس تنهايي کردن، افسردگي، پرخاشگري، اضطراب، عدم تحمل شکست و ناکامي، نداشتن اعتقادات مذهبي و کمبود امکانات فرهنگي، ورزشي و تفريحي است.خانواده آشفته و ارتباطات خانوادگي ناسالم يکي ديگر از عوامل زمينه ساز اعتياد است. فضاي خانوادگي پر تنش، مشاجرات و اختلافات ميان والدين، محيط خانوادگي را ناامن کرده و زماني که کنترل و نظارت کافي بر فرزندان نباشد روي به مصرف مواد مي آورند. 
نوشين بالاده، کارشناس وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي معتقد است:"سلامت خانواده و به کارگيري روش ها و مهارت هاي موثر فرزندپروري در رشد سالم فرزندان نقشي اساسي دارد،اگر چه عوامل ژنتيک، ذاتي و محيطي در شکل گيري ويژگي ها و تکامل کودک نقش دارند اما فرآيندهاي خانوادگي نيز حائز اهميتي کليدي در اين راستا هستند.فرزند پروري موثر يک عامل محافظ قدرتمند در برابر مقابله با مصرف مواد مخدر صنعتي و شيميايي است و خانواده ها مي توانند با تامين نيازهاي اساسي، ايجاد فضاي امن خانوادگي، راهنمايي، قانون گذاري مناسب و نظارت بر زندگي فرزندان، آنان را از بسياري رفتارهاي مشکل ساز و 
پر خطر از جمله مصرف مواد و بزهکاري دور نگه دارند.اگر چه همسالان نقش منفي و مهمي در سوق دادن نوجوان به سوي مصرف مواد مخدر دارند،ولي خانواده نقش مثبت و محوري در جلوگيري از درگيري نوجوان به رفتارهاي مشکل ساز از جمله مصرف مواد دارد.بايد در اجتماعي شدن مبارزه با مواد مخدر به نقش پررنگ خانواده توجه اساسي شود زيرا نقش اساسي عوامل خانوادگي در محافظت نوجوانان از مصرف موادمخدر صحه گذاشته است."
آموزش مهارت‌هاي زندگي به جوانان يک ضرورت است.در کشور ما درباره مهارت‌هاي زندگي صحبت زياد، ولي کم در اين زمينه عمل مي‌شود. آنقدر ميزان مطرح‌کردن مهارت‌هاي اجتماعي افزايش يافته است که گاهي به يک عبارت مبتذل تبديل مي‌شود.آموزش و پرورش سرفصل‌هايي را درباره مهارت‌هاي زندگي تعيين کرده و به دانش‌آموزان آموزش مي دهد؛ اما اين کاربايد همگاني شود و دانشجويان و کارمندان نيز تحت آموزش قرار بگيرند. يکي از دلايل ميزان زياد نزاع‌هاي خياباني استرس زياد افراد و پايين بودن سطح مهارت‌هاي زندگي آنان‌ است.تعارض ميان انتظارات جامعه سنتي و جامعه مدرن موجب افزايش آسيب‌ها در حوزه جوانان در کشورهاي در حال توسعه مي‌شود. براساس آمارهاي منتشرشده هم در سطح ملي و هم در سطح بين‌المللي جوانان ايراني استرس زياد و اميد به آينده پاييني دارند. اين دو عامل منجر به افزايش پرخاشگري شده است از سوي ديگر نااميدي به گوشه‌گيري و مشارکت کمتر در حل مسائل مي‌انجامد ودر اين شرايط افراد به عنوان يک ناظر عمل مي‌کنند.
«سعيد صفاتيان» رئيس کارگروه کاهش تقاضاي مواد مخدر در مجمع تشخيص مصلحت نظام مي گويد:"پس از خانواده، مدرسه بيشترين تاثير را بر شخصيت نوجوان دارد. اگر نظام آموزشي بر پايه درک صحيح از شرايط جديد زندگي اجتماعي بنيان گذاشته نشود، در آموزش مهارت هاي پايه موفق خواهد بود و اين گونه با تخريب شخصيت دانش آموز و اختلال در روند پرورشي آنها همراه مي شود. نگرش مثبت به مواد مخدر، معاشرت هاي بدون نظارت و کنجکاوي بيش از حد نوجوانان از جمله عوامل خطرساز به شمار مي روند که 
دانش آموزان را ناخواسته گرفتار مي کنند.با اين وجود پرورش باورها، ارزش ها، موقعيت هاي تحصيلي و شغلي، استفاده مناسب از اوقات فراغت، دوستي والدين با فرزندان به عنوان بازدارنده ها در اين حوزه شناخته مي شوند که مي تواند تاثير بسزايي در روند رشد مثبت نوجوان بگذارند. آمارها و تحقيقات موجود نشان مي‌دهند که دانش آموزان ترک تحصيلي نسبت به دانش آموزان در حال تحصيل، بيشتر در معرض گرايش به مواد مخدر قرار دارند. بنابراين معلمان، مربيان و متوليان فرهنگي بايد شرايطي را فراهم آورند تا دانش‌آموزان علاوه ‌بر فراگيري مهارت‌هاي زندگي از حضور در مدرسه و يادگيري لذت ببرند و دلسرد نشوند. در سال هاي اخير مشاهده مي شود که رشد دانش آموزان معتاد بسيار زياد و حقيقتي انکارناپذير است."
سن اعتياد به موادمخدر در سال هاي اخير کاهش يافته و اين معضل در ميان دانش‌آموزان و نوجوانان شيوع زيادي پيدا کرده است. نوجوانان به دليل نداشتن مهارت هاي لازم، دسترسي آسان به مواد مخدر و وجود محرک هاي محيطي؛ قرباني سياست هاي نادرست و نبود رويکردي جامع در اين حوزه مي شوند و آينده خود و جامعه را دستخوش چالش هاي اساسي 
مي کنند. بررسي علل سوءمصرف مواد مخدر جوانان از اين نظر حياتي است که سوءمصرف مواد در جوانان مسائل چندي در سلامتي و بهزيستي آنان از قبيل افزايش خطر آسيب و مرگ از طريق خشونت بين فردي، تصادفات جاده اي، افزايش رفتارهاي پرخطر جنسي، ، ابتلا به بيماري هايي چون ايدز و مشکلات تحصيلي را افزايش مي دهد. نبايد به موضوع مهم اعتياد به مصرف مواد مخدر تک‌بعدي توجه کرد، ضرورت دارد نسل از همان دوران پيش دبستاني تا دبيرستان افراد تحت آموزش مهارت‌هاي اجتماعي قرار گيرند تا بتوانند در هر شرايطي خود را از گرفتاري مواد مخدر نجات دهند.مقابله جدي با معضل اعتياد به مصرف مواد مخدر صنعتي و شيميايي نياز به يک اراده ملي در تمامي سطوح دارد که بايد مرکز شروع آن از محيط خانه و مدرسه باشد.نبايد به اين معضل که آسيب هاي اجتماعي زيادي را به بار مي‌آورد سطحي نگاه کرد، بحث اجتماعي شدن مبارزه با اعتياد بايد در جامعه ايده‌اي جدي و حساس تلقي شود و همه در برابر آن احساس مسئوليت کنند تا نسل آينده و امروز سالم بمانند.

آدرس مطلب http://www.resalat-news.com/newspaper/page/9209/1/19582/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha