احمد عراقي
چندي پيش جشن منتقدان سينما در فرهنگسراي ارسباران برگزار شد و در اين جشن انواع و اقسام جوايز به بازيگران و فيلمسازان و حتي منتقدان اهدا شد، اما جاي يک جايزه در بين اين جوايز خالي بود و آن “زرشک زرين” براي فيلم سينمايي “دختر ميليونر”.
جا داشت جهت قدرداني از زحمات سازندگان اين اثر يک
 “زرشک زرين” به آنان تقديم مي شد!
برخي معتقدند که اين گونه آثار سخيف و به عبارت ديگر نازل و سطحي هستند ولي برخي ديگر معتقدند که اين گونه آثار به صورت کلي و اين اثر به صورت خاص نه تنها سطحي نيستند بلکه زير سطحي و زيرخاکي و عتيقه هستند. اگر ما يک دسته بندي در ابتداي کار داشته باشيم به اين رويکرد مي رسيم که آثار يا متعلق به سينماي مذهبي يا دفاع مقدس (سينماي جنگ) هستند يا متعلق به سينماي روشنفکري و هنري و جشنواره اي و دسته ديگر سينماي تجاري يا بدنه هستند. سينمايي که هميشه مورد انتقاد است، سينماي تجاري و بدنه است که براي رونق اقتصادي هنر صنعت سينما وجودش لازم است و هم براي تماشاگر که بتواند ساعتي را فارغ از دغدغه هاي روزمره سپري کند؛ و با اين نگاه بدان نگريسته مي شود که کمترين کيفيت هنري و اخلاقي را دارد اما يک نکته هميشه فراموش مي شود آن هم اينکه اين ژانر سينمايي هم براي خود قواعد حداقلي دارد و اصولا جذب تماشاگر نيز قاعده هايي دارد که سينماي تجاري اغلب براي جذب و تثبيت  تماشاگر  آنها را رعايت مي کند و هر اثري که اين پيش شرط ها را رعايت نکند نمي تواند در اين ژانر قرار بگيرد. دختر ميليونر هم که موضوع اصلي اين نوشتار است از اين قاعده جدا نيست اما نتوانسته حداقل ها و ملزومات يک ژانر سينمايي را داشته باشد. در واقع نقد اين گونه آثار امر سهل و ممتنع مي نمايد و صد البته عملا بي فايده است و مي بايست اين جريان فکري را که فيلم محصول رويکرد آن است کنکاش کرد و به نقد کشيد.
اثر را از جهات گوناگون از جمله ساختار، موضوع، شخصيت  پردازي، پردازش موضوع، تعليق و کشش داستاني مي توان واکاوي کرد. البته به شرط اينکه عناصر داستاني و  سينمايي را داشته باشد و اگر فاقد آنها باشد که سالبه به انتفاع موضوع مي شود. در مورد دختر ميليونر اين مفهوم، مصداق واقعي يافته، چون از عناصر ساخت درام يا بسياري را ندارد يا اينکه ناقص دارد و به طور کلي فاقد انسجام داستاني و تکيه گاه عناصر داستاني است يعني نتوانسته راحت ترين عنصر را که تکيه بر يکي از عناصر داستاني است دارا باشد. به عبارت ديگر اگر کارگردان به جاي ساخت اين معجون از يک عنصر به تنهايي بهره  مي برد اثرش به مراتب بهتر از اثر فعلي بود. مثلا اگر يک ساختار روايي و مهم تر از آن منطق روايي داشت و از حداقل ها برخوردار بود لازم نبودزرشک زرين به آن  بدهيم.
قصه فيلم از اين قرار است که يک پسر فقير که اتفاقا خواننده کافه يعني سفره خانه سنتي است عاشق يک دختر پولدار مي شود و سعي دارد با همکاري دوستش  به هدف خود (ازدواج) برسد. در اين ميان پسرعموي او سعي دارد مال و اموال او را تصاحب کند. به واقع يک مثلث عشقي دهه هفتادي را به وجود مي آورند. هرچند نمي توان به تنهايي آن را مثلث عشقي دانست بلکه آن را مي توان واکس زده فيلم فارسي و بالاخص شاخص ترين اثر آن دانست؛ که فقط فضا و مکان آن تغيير کرده و سعي دارد با آن فضاسازي يک لذت بصري به بيننده دست بدهد. دختر فقير، پسر پولدار يا بالعکس و عشق و روابط عاطفي مابين آنها از عناصر شناخته شده فيلم فارسي هستند.
اين نکته اي نيست که کارگردان بتواند آن را ناديده بگيرد. اصولا تکرار قصه مکرر عشق، کار بدي نيست بلکه نوع پرداخت است که مي تواند قصه هزار باره عشق را زيبا جلوه دهد، وگرنه تکرار مکررات، شاهکار نيست.
اگر نگاهي به شخصيت پردازي اين اثر داشته باشيم بيشتر به تي‘ مي ماند البته آن هم نه يک تي‘ کامل بلکه تي‘ من درآوردي و نصفه و نيمه. مثلا ثريا قاسمي با آن سابقه طولاني يکي از بدترين نقش هاي خود را بازي کرده و نشان داده که مي تواند به اين بدي هم بازي کند! يک نکته ديگر هم اثبات کرده که در اين سال ها بازيگران شناخته شده که حضور در هر فيلمي را نمي پذيرند به دليل مسائل مالي حاضرند اعتبار چندين ساله خود را به حراج بگذارند. يوسف تيموري و مهران غفوريان که شخصيت هاي تلويزيوني را تکرار مي کنند و از فرط تکرار نياز به توضيح زيادي نيست. غفوريان يک فرد بي خيال و تيموري يک شخصيت عاشق پيشه که در مجموعه هاي مختلف اين نقش و تي‘ را تکرار کرده اند. مي شود سکانس به سکانس فيلم را بازشناسي کرد و پلان به پلان به بررسي اجزاي فيلمسازي و قصه پردازي اشاره کرد و يا مي توان به کليت اثر و ساختار کلي و يا به لوکيشن اشاره کرد که  مثل بقيه اجزاي فيلماز هيچ منطقي پيروي نمي کند. مثلا اگر لوکيشن زاهدان بود يا اهواز چه تفاوتي پيدا مي کرد يعني بي دليل و بدون تاثير بودن لوکيشن فيلم را مي رساند.
مثلا حتما بايد خانه دختر بسيار زيبا و شيک باشد که بيشتر شبيه قصر است و دختر در رويا سير کند و يا اينکه تهيه کننده بايد با استفاده از ابزارهاي مختلف، پول و هزينه فيلم را تامين کند. يا اينکه اصولا چه لزومي دارد که ما روي شهري که فيلم در آن ساخته شده اصرار کنيم. وقتي قصه و داستان آن، ساختاري قوي و تازگي ندارد، وقتي قصه اش تکرار مکررات است و  کارگردان سعي نمي کند يک مطلب تازه بگويد و يا حداقل يک پرداخت اصولي صورت نمي گيرد، نتيجه اين مي شود که سينماي ايران هر روز با کاهش تماشاگر روبرو شود و اين رويگرداني حاصل فيلم هايي است که باري به هر جهت ساخته شده و روانه پرده نقره اي رنگ سينما شده اند. به نظر مي رسد سينماگران به جاي توليد انبوه آثار سينمايي، ضعف تئوريک و پشتوانه علمي خود را  قوي کنند و مصداق بارز “کم گوي و گزيده گوي چون در” باشند.